Uit de aarde aards

Psalmen voor Nu bestaat niet. Kán niet bestaan. Misschien zelfs: mág niet bestaan. Ik heb het net gelezen in het Reformatorisch Dagblad: onze psalmen zijn ‘uit de aarde aards’.

Binnenkort zijn ze wel allemaal te krijgen via iTunes, trouwens. Per stuk, precies de psalmen die je nodig hebt of de psalmen van jouw voorkeur. Voor op je iPod. Dat schreef Jako me vorige week.
-  De laatste alinea in zijn bericht was voor mij echt wartaal. Ik ben van voor de digitale revolutie. Jako, onze pr-man zegt: schrijf het maar gewoon zo op. ‘De
psalmen zijn binnenkort allemaal te downloaden in de iTunesstore. Iedereen die
iets verder is in zijn digitale ontwikkeling dan jij, weet dan genoeg.’
Hij heeft gelijk, Jako. Ik kom van Urk, daar gebeurt alles veertig jaar later. Ik ben
opgegroeid met de Oude Berijming, bij het orgel, op hele noten.

Wat overigens niet betekent dat ik de uitdrukking uit het Reformatorisch Dagblad begrijp. ‘Uit de aarde aards’, ik vermoed dat hier iets in het geding is dat
mijn zielenheil zou kunnen raken, maar ik weet het eenvoudig niet. Wel weet ik
dat de twee muziekkenners die in het artikel worden opgevoerd (ze hebben
allebei een verzamelbundel met geestelijke liederen op hun naam), niets moeten
hebben van Psalmen voor Nu. Het hele citaat maar even:

Sjaak Bezemer: „Ik heb er altijd op gelet of een lied muzikaal verantwoord is en of het staat in de traditie van de kerk. Muzikaal verantwoord is voor mij dat de melodie goed zingbaar is, een goede vorm en een goed ritme heeft en goed in het gehoor ligt. Met de Psalmen voor Nu heb ik bijvoorbeeld helemaal niets. Die zijn moeilijk, ritmisch onlogisch, tekst en melodie botsen voortdurend. Dat komt door de aansluiting bij de popmuziek. Ik vind het te zot voor woorden dat je
geestelijke teksten, psalmteksten, op zulke melodieën zet.”

Ed Kooijmans: „Inderdaad. Dan lees je dat ze er een stevig rocknummer van gemaakt hebben. Onbestaanbaar! Uit de aarde aards, noem ik dat. Er moet een verschil zijn tussen het geestelijke en het wereldlijke lied. Een sfeerverschil. Zoals Calvijn zei dat de zang in de kerk ”poids et majesté” moet hebben: plechtig, majesteitelijk moet zijn. Niet dat elk geestelijk lied een plechtige melodie moet hebben. Het lied ”Hoog, omhoog, het hart naar boven” van Van Lodenstein heeft ook een wereldlijke melodie, een soort wandelmelodie. Maar dat is wat anders dan dat je er een schlager, een volksliedje van maakt.”

De vraag waar deze zinnen een antwoord op zijn, was: ‘Waar kijkt u naar als u een lied selecteert of maakt?’

Ik snap aan zulke uitbarstingen heel veel, maar één ding niet: de vereenzelviging tussen eigen smaak en kwaliteit. Let op de uitdrukking van Kooijmans: ‘dan lees je…’. Kennelijk is er niet geluisterd, maar over gelezen, en dat leidt tot een oordeel dat er niet om liegt. Als het hier, wat ik vermoed, om een citaat uit de eerste brief aan Korintiërs gaat, dan bedoelt Kooijmans met Paulus te zeggen dat Psalmen voor Nu geen deel heeft aan het koninkrijk der hemelen.

Dit gebeurt ook andersom hoor. In tal van gemeenten waar uit de traditie van de popmuziek geput wordt, tref je mensen aan die het zingen van liederen op de Geneefse melodie, al dan niet op hele noten, verderfelijk vinden. Die een orgel de pest vinden voor hun geloofsbeleving. Die vinden dat je als kerk elke aansluiting
met de wereld mist als je nog op die manier je geloof uitzingt – en dus
eigenlijk ook dat je dan als kerk je taak in het koninkrijk der hemelen
verzaakt.

In Amerika hebben ze er een mooi allitererende term voor: worship wars. Over weinig dingen in de kerk ontstaat zo makkelijk verdeeldheid als over muziek. Dat komt waarschijnlijk voort uit een onvervreemdbare kwaliteit van muziek: ze gaat rechtstreeks je hart in – en weer uit langs je stembanden. Je geloof gaat horen bij de manier waarop je het geloof hebt leren uitzingen. Ik heb het geloof leren uitzingen bij een orgel, en met een gemeente die uitbundig zingen kon. Ik heb nog altijd vaker een brok in mijn keel bij een goed bespeeld orgel dan bij een goede gemeenteband. Omdat bij dat orgel mijn hele levensgeschiedenis losgetrokken wordt, en ik die gemeenteband eigenlijk pas goed heb leren kennen toen ik in de club van Psalmen voor Nu werd opgenomen.

Maar waarom oorlog? Met klassieke kerkmuziek kun je duidelijk maken dat het in de kerk om iets volstrekt anders gaat dan wat je normaalgesproken op straat hoort en zingt. Met moderne kerkmuziek kun je duidelijk maken dat het in de kerk gaat om iets waar je op straat, vandaag, je leven op kunt bouwen. Ze hebben allebei hun functie, allebei hun waarde, allebei hun kwaliteit.

Waarom moet je in een nieuwsbrief reageren op deze opmerkingen? Kun je ze niet gewoon laten voor wat ze zijn? Misschien wel. Maar opmerkingen als deze trekken het project precies in een discussie waar we juist van meet af aan bij probeerden weg te blijven.

Op onze allereerste cd (Totdat het veilig is) stond een hommage aan het Geneefse psalter. Psalm 121 loopt anderhalve regel lang precies gelijk aan de psalm van Calvijn. Op onze  laatste cd (Mooie droom), zojuist verschenen, staat een hommage aan het Geneefse psalter.  Zoek het maar op. Desnoods straks in de iTunesstore.

Die hommages staan er niet voor niks. We maken hier op aarde, uiteraard, muziek om onze Schepper te eren. In de vaste overtuiging dat we in Zijn koninkrijk muziek zullen horen waar Calvijn noch wij ooit van hadden kunnen dromen.

Rien  van den Berg.

–
Rien van den Berg is initiatiefnemer van Psalmen voor Nu. Bekijk het video-interview met hem: